سرطان سرویکس (سرطان دهانه رحم) – تشخیص، علائم و روش‌های درمان تخصصی

سرطان دهانه رحم یکی از شایع‌ترین سرطان‌های زنان در جهان است و همچنان به‌عنوان یکی از علل مهم مرگ‌ومیر در خانم‌ها شناخته می‌شود. اهمیت این سرطان در دو نکته کلیدی خلاصه می‌شود:

• این بیماری در بسیاری از موارد با غربالگری صحیح و منظم کاملاً قابل پیشگیری است.
• در صورت تشخیص دیرهنگام، تومور اغلب به حدی پیشرفت می‌کند که جراحی امکان‌پذیر نیست و بیمار باید تحت رادیوتراپی قرار گیرد.

در ادامه، یک راهنمای جامع براساس گایدلاین‌های NCCN، منابع علمی Hacker – Novak – Creasman تهیه شده است. بازنویسی و ویرایش توسط دکتر مریم معتمدی‌نسب – فلوشیپ آنکولوژی زنان و بهترین جراح سرطان‌های زنان در تهران.

سرطان دهانه رحم چیست؟

دهانه رحم بخش پایینی رحم است که به داخل واژن باز می‌شود. سلول‌های این ناحیه به‌دلیل تماس با عفونت‌ها (خصوصاً HPV) بیشتر مستعد تغییرات پیش‌سرطانی و بدخیمی هستند.

به دلیل قابلیت اتساع بافت واژن، تومورهای سرویکس می‌توانند بدون ایجاد علائم هشداردهنده به رشد خود ادامه دهند و به‌سرعت به بافت‌های اطراف مانند مثانه، رکتوم و بافت‌های لگنی گسترش پیدا کنند. به همین دلیل، بسیاری از بیماران در مراحل پیشرفته مراجعه می‌کنند.

چرا پیگیری زودهنگام اهمیت دارد؟

در مراحل ابتدایی، سرطان سرویکس با جراحی قابل درمان قطعی است. دکتر مریم معتمدی‌نسب تأکید می‌کنند:

«هرگونه خونریزی غیرطبیعی در خانم‌های بالای ۴۰ سال—و به‌خصوص در دوران یائسگی—تا اثبات خلاف آن باید به نفع سرطان دهانه رحم بررسی شود.»

تشخیص زودهنگام مساوی است با:

• درمان قطعی با جراحی
• عدم نیاز به رادیوتراپی
• حفظ کیفیت زندگی بیمار

HPV و نقش آن در ایجاد سرطان دهانه رحم

بیش از ۹۰ درصد موارد سرطان سرویکس وابسته به عفونت پایدار HPV پرخطر است. بسیاری از خانم‌ها از آلودگی خود بی‌اطلاع‌اند و همین بی‌خبری، باعث پایدار ماندن ویروس و ایجاد تغییرات پیش‌سرطانی می‌شود.

برای آشنایی دقیق‌تر با HPV و روش‌های تشخیص آن، صفحه زیر را مطالعه کنید: تست HPV – بررسی انواع پرخطر

دیگر عوامل افزایش‌دهنده خطر سرطان سرویکس

• مصرف دخانیات (افزایش خطر پایدار شدن HPV)
• مصرف طولانی‌مدت قرص‌های ضدبارداری
• تعدد شرکای جنسی فرد یا شریک جنسی
• عدم بارداری
• ایمنی پایین بدن

چرا سرطان دهانه رحم خطرناک است؟

چون این سرطان در مراحل اولیه تقریباً بدون علامت است و اغلب زمانی تشخیص داده می‌شود که به اندام‌های اطراف گسترش یافته است (مثانه، رکتوم، لگن، شکم).

مراحل گسترش سرطان (FIGO)

• مرحله 1: تومور محدود به دهانه رحم
• مرحله 2: گسترش به رحم و بافت‌های اطراف
• مرحله 3: درگیری لگن، قسمت‌های فوقانی واژن یا انسداد کلیه
• مرحله 4: انتشار به مثانه، روده یا سایر نقاط بدن

علائم سرطان سرویکس

• لکه‌بینی پس از نزدیکی
• خونریزی غیرطبیعی—به‌ویژه پس از یائسگی
• ترشحات بدبو و چرکی
• درد لگن یا کمر
• درد هنگام نزدیکی
• وجود توده در معاینه
• در مراحل پیشرفته: خون در ادرار/مدفوع، درد شدید هنگام 泄
مدفوع

تشخیص سرطان دهانه رحم

در صورتی که در معاینه اولیه احتمال بدخیمی مطرح شود، متخصص زنان ابتدا معاینه دقیق دهانه رحم، واژن، پرینه و ولو را انجام می‌دهد. سپس براساس سن، علائم و یافته‌ها، مراحل تشخیصی زیر انجام می‌شود:

۱. تست HPV – ارجح‌ترین روش غربالگری

طبق گایدلاین NCCN و WHO، تست HPV بهترین روش غربالگری است. این تست قادر است انواع پرخطر ویروس را شناسایی کند و سال‌ها پیش از ایجاد ضایعات بدخیمی، بیماری را آشکار کند.

برای مطالعه بیشتر: تست HPV – انواع پرخطر و تفسیر نتایج

۲. تست پاپ اسمیر

پاپ‌اسمیر سلول‌های غیرطبیعی دهانه رحم را شناسایی می‌کند و یکی از رایج‌ترین تست‌های غربالگری در جهان است. این تست برای بررسی تغییرات دیسپلاستیک و CIN بسیار ارزشمند است، اما حساسیت آن از HPV کمتر است.

۳. کولپوسکوپی

کولپوسکوپی با بزرگ‌نمایی چندبرابر، امکان مشاهده ضایعات مشکوک سرویکس را فراهم می‌کند. در صورت مثبت شدن HPV پرخطر یا غیرطبیعی بودن تست پاپ، کولپوسکوپی ضروری است.

جهت اطلاعات کامل‌تر: کولپوسکوپی – تشخیص ضایعات پیش‌سرطانی سرویکس

درمان سرطان دهانه رحم

درمان بر اساس مرحله بیماری (FIGO), تمایل بیمار، سن، وضعیت باروری و یافته‌های تصویربرداری تعیین می‌شود. رویکرد درمانی براساس الگوریتم‌های NCCN و منابع معتبر تخصصی تنظیم می‌گردد.

درمان مراحل ابتدایی

در مراحل اولیه (IA1 تا IB1 بسته به اندازه ضایعه و عمق درگیری)، امکان درمان قطعی با جراحی وجود دارد. جراحی می‌تواند شامل:

• Conization
• Simple hysterectomy
• Radical hysterectomy همراه با lymphadenectomy

توضیح کامل جراحی رادیکال (براساس NCCN)

در بیماران مبتلا به مرحله IB یا ضایعات بالاتر از ۲ سانتی‌متر، جراحی استاندارد عبارت است از:

این جراحی باید توسط فلوشیپ آنکولوژی زنان انجام شود تا:

• وسعت برداشتن بافت‌های اطراف رحم کافی باشد (پارامتریوم و پاراکولپ)
• نمونه‌برداری لنف‌نودها کامل انجام شود
• احتمال نیاز به جراحی مجدد به صفر برسد
• ریسک انتشار تومور کاهش یابد

برای آشنایی بیشتر با رویکردهای جراحی تخصصی: جراحی‌های سرطان زنان – مرکز فوق تخصصی

درمان مراحل پیشرفته

در صورتی که توده بزرگ باشد (بیش از ۴ سانتی‌متر)، درگیری واژن گسترده باشد، یا ضایعات به بافت‌های لگنی برسند، جراحی دیگر ایمن نیست. در این موارد:

• Radiation therapy
• Chemoradiation (ترکیب شیمی‌درمانی با رادیوتراپی)

درمان دقیق باید طبق پروتکل‌های NCCN و توسط آنکولوژیست زنان تنظیم شود.

سوالات رایج (FAQ)

آیا خونریزی بعد از یائسگی همیشه نگران‌کننده است؟

بله. هر خونریزی پس از یائسگی تا خلاف آن ثابت نشود، باید به نفع سرطان سرویکس یا آندومتر بررسی شود. این یک اصل کلیدی در گایدلاین‌های زنان و آنکولوژی است.

آیا HPV همیشه منجر به سرطان می‌شود؟

خیر. بیشتر عفونت‌ها خودبه‌خود پاک می‌شوند. فقط HPV پرخطرِ پایدار (بیش از ۱۲ تا ۱۸ ماه) خطر ایجاد سرطان سرویکس را بالا می‌برد.

آیا امکان باروری در مراحل اولیه سرطان سرویکس حفظ می‌شود؟

در برخی مراحل IA و IB کوچک، درمان‌های fertility-sparing مانند Radical Trachelectomy قابل انجام است؛ اما تصمیم‌گیری باید توسط فوق‌تخصص آنکولوژی زنان انجام شود.

کلام آخر

بیماری‌های مربوط به دستگاه تناسلی در زنان بسیار شایع‌اند و اغلب با پیگیری و مراقبت به‌موقع قابل پیشگیری یا درمان هستند. اما مهم‌ترین نکته، توجه زنان به سلامت خود و مراجعه زودهنگام در صورت بروز علائم هشداردهنده است.

برای دسترسی به خدمات جامع تشخیص و درمان سرطان‌های زنان، صفحه زیر را مطالعه کنید: جراحی‌ها و درمان‌های فوق تخصصی سرطان زنان